Amadeus - 1984

Amadeus filmi, deha ile kıskançlığın, hayranlık ile nefretin iç içe geçtiği bir filmdir. Film, 18. yüzyıl Viyana’sında dönemin saray bestecisi Antonio Salieri’nin (F. Murray Abraham), genç ve dâhi Wolfgang Amadeus Mozart (Tom Hulce) ile olan rekabetini konu alıyor; ancak bu sıradan bir rekabet değildir. Salieri’nin asıl kavgası Mozart’la değil, böylesine bir yeteneği Mozart gibi ciddiyetsiz, çocuksu ve yer yer edepsiz bir adama bahşeden Tanrı iledir. Filmin başında yaşlanmış ve vicdan azabı çeken Salieri’nin bir rahibe itiraflarını dinleyerek geçmişe dönüyoruz. Salieri hayatını müziğe ve erdeme adamış, Tanrı’ya kendisini iyi bir besteci yapması için dualar etmiş bir adamdır. Fakat Mozart sahneye çıktığında Salieri kendi yeteneğinin sadece sıradanlığı fark edebilecek kadar olduğunu anlar. Mozart’ın bir oturuşta hiç silinti yapmadan yazdığı notalar, Salieri için hem bir hayranlık kaynağı hem de bitmek bilmeyen bir işkencedir. Film dehanın çalışmayla elde edilemeyecek, adeta gökten inen bir lütuf olduğu gerçeğini yansıtıyor.

Mozart alışılagelmiş ağırbaşlı dâhi kalıplarının tamamen dışındadır. O, yüksek sesli gülüşüyle, sorumsuzluğuyla ve hayata karşı sergilediği ciddiyetsiz tavrıyla saray aristokrasisinin içinde aykırı biridir. Ancak bu çocuksu bedenin içinden çıkan müzik, Salieri’nin tabiriyle Tanrı’nın sesidir. Özellikle son sahnelerde hastalığının pençesindeyken Requiem'i Salieri’ye yazdırdığı an, sanatın ve ölümün bir çarpışmasıdır.

Yönetmen Miloš Forman dönemin Viyana'sını, opera sahnelerini ve kostümlerini o kadar gerçekçi sunmuş ki, izleyici kendisini 18. yüzyılda hissediyor. Filmin her karesine Mozart’ın eserleri eşlik ederek filmin konusunu sürdürüyor. Salieri, Mozart’ın eserlerini incelerken kusursuzluğu tarif ettiği sahneler, müziğin dile dökülmüş durumlarından biriydi. Filmin sonunda Salieri’nin tüm sıradan insanların azizi olarak kendini ilan etmesi, insanın kendi yetersizliğiyle yüzleşmesinin getirdiği trajediyi özetliyor. Yeteneğin adaletsizliğini, hırsın insanı nasıl tükettiğini ve her şeye rağmen sanatın nasıl ölümsüz kaldığını anlatan bir filmdir.